Þingsetningar athöfn Siðmenntar var haldin í gær, 8. september, í Tjarnarbíó. Þar ávarpaði Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, formaður Siðmenntar, samkomuna og Auður Axeldóttir, ein af stofnendum Hugarafls, flutti hugvekju. Þess à milli flutti Sara Mjöll Magnúsdóttir hugljúf tónlistaratriði. Fjöldi þingmanna lagði leið sína til okkar á athöfnina og þökkum við þeim vel fyrir komuna.
Meðfylgjandi er ræða Arndísar:
Kæru gestir. Kæru þingmenn, starfsfólk og vinir.
Það er mér mikill heiður að bjóða ykkur velkomin á þingsetningarathöfn Siðmenntar, sem formaður Siðmenntar, og líka sem fyrrverandi þingmaður. Mér fannst gaman að sitja á þingi og þar kynntist ég náið fólki sem er mér mjög ósammála, á allt öðrum forsendum en áður. Þingseta ætti mögulega að vera borgaraleg skylda. En það er önnur umræða.
Við komum hingað úr ólíkum áttum. Með ólíka reynslu, ólíkar skoðanir og ólíkar hugmyndir um hvaða leiðir séu bestar fyrir samfélagið okkar. Og væmið sem það hljómar, þá held ég að við megum oftar minna okkur á það sem sameinar okkur: Það fer enginn í framboð til Alþingis til þess að gera samfélagið sitt verra.
Ég las eitt sinn bók sem breytti svolítið sýn minni á bæði samherja mína og andstæðinga í pólitík. Bókin ber nafnið: „Hinn réttsýni hugur - hvers vegna gott fólk greinir á um stjórnmál og trúarbrögð“, eftir Jonathan Haidt.
Þar sagði frá rannsókn sem gerð var á gildum fólks með ólíkar stjórnmálaskoðanir, sérstaklega á ólíkum stað á hinum hefðbundna hægri/vinstri ás. Gildi eru grundvallarviðhorf sem stýra hegðun okkar og hugarfari. Þau hjálpa okkur að ákveða hvað er mikilvægt og lýsa því hvers konar manneskja við viljum vera, hvernig við komum fram við okkur sjálf og aðra, og þessi rannsókn snerist um að leita skýringa á ólíkum stjórnmálaskoðunum með því að kanna hvort við hefðum í grunninn ólík gildi. Svo reyndist ekki vera.
Lítill munur reyndist á því hvaða gildi fólk taldi skipta máli við mat á réttu og röngu, og fannst í raun ekkert þar sem skýrði hvers vegna fólk hallast til hægri eða vinstri. Við virðumst þannig öll í grunninn aðhyllast sömu gildin og það virðist ekki mótast af afstöðu okkar í pólitík. Umhyggja, sanngirni, tryggð, virðing fyrir valdi, virðing fyrir hefðum, frelsi…
Skýrari munur kom hins vegar upp úr dúrnum þegar fólki var gert að forgangsraða gildunum. Með nokkurri einföldun reyndist fólk sem hallaðist til hægri á ásnum forgangsraða gildunum tryggð og hefð gjarnan ofarlega. Vinstrimenn reyndust talsvert uppteknari af gildum á borð við umhyggju og sanngirni.
Nú, þetta útskýrir augljóslega hvers vegna hægrimenn eru gjarnari á að vera hundafólk og kattafólk kýs frekar til vinstri (smá glens), en þetta þýðir ekki að hægrimenn telji umhyggju ekki skipta máli, eða sanngirni, né að vinstrimenn kunni ekki að meta tryggð. Þvert á móti. Öll þessi gildi nefndu þátttakendur óháð stjórnmálaskoðunum.
Ef við höfum þetta í huga getur verið að okkur takist að finna leið til að nálgast fólk sem við erum ekki sammála. Orða hlutina þannig að þau heyri, hlusta á þeirra orð þannig að við heyrum, og með því að átta okkur á því, að þó við séum að horfa á hlutina frá ólíkum sjónarhornum, þá horfum við í grunninn í sömu átt: Það fer enginn í stjórnmál til að skemma landið sitt.
Siðmennt er félag siðrænna húmanista. En hvað er húmanismi?
Húmanismi byggir á þeirri í raun einföldu hugmynd að sérhver manneskja hafi gildi í sjálfri sér. Hún hafi meðfædda skynsemi, greind og getuna til gagnrýnnar hugsunar, sem geri hana að siðferðisveru. Hann byggir á því að sem siðferðisverur beri okkur skylda til þess að taka siðferðilega afstöðu. Siðferðið komi innan frá, ekki utan, og að vegna þessara eiginleika mannskepnunnar til gagnrýnnar hugsunar, höfum við, óháð æðra valdboði, bæði getuna til þess að greina rétt frá röngu, og skylduna til þess.
Réttarríkið byggir á ekki alls óskyldri hugmynd um að öll eigum við að vera jöfn fyrir lögum. Öll. Að vald þurfi að lúta reglum. Að grundvallarréttindi séu ekki aðeins fyrir þau sem eru eins og við, í sömu stöðu eða eru okkur sammála. Heldur allt fólk. Sjálfstætt virði manneskjunnar er þar þannig í raun rauður þráður.
En hugmyndin að baki réttarríkinu er ekki eingöngu siðferðileg og snýst ekki eingöngu um samkennd eða sanngirni. Réttarríkið snýst um að skapa frið í mannlegu samfélagi, samfélagi sem er ekki bara auðugt vegna fjölbreytileika mannlífsins, heldur þjáist einnig af þeim áskorunum sem fjölbreytileikanum fylgja.
Réttarríkið snýst um að skapa stöðugleika, öryggi, frið, og sannarlega líka réttlæti, þ.e. gildi í mannlegu samfélagi sem við aðhyllumst öll.
Ein hættan í stjórnmálum er að verða svo sannfærður um eigið ágæti og siðferðilega yfirburðastöðu að maður fari að líta á fólk sem er ósammála manni sem vandamálið sjálft. En gott samfélag verður ekki til með því að allir verði sammála. Eða að meirihluti fólks verði sammála okkur. Það verður til með því að fólk sem er ósammála tekst samt að tala saman, jafnvel vinna saman, þegar meginmarkmiðið er sameiginlegt.
Það gerir starfið líka bara svo miklu skemmtilegra. Fólk í stjórnmálum er mjög skemmtilegt! Við höfum öll sama áhugamálið: að gera samfélagið okkar betra. Þó okkur greini á um leiðirnar að því.
Í ofanálag er markmiðið mögulega oftar sameiginlegt en við gerum okkur grein fyrir: Öryggi - réttlæti - stöðugleiki…
Kæru alþingismenn. Ég er fyrir nokkru síðan hætt að segja við fólk „gangi þér vel“, svo ég segi bara við ykkur eins og aðra við þessar aðstæður: GÓÐA SKEMMTUN! (og gjörið svo vel)